Uchwała antysmogowa to akt prawa miejscowego przyjmowany przez sejmik województwa. Określa, jakich kotłów i pieców nie wolno używać, jakim paliwem nie wolno palić oraz — co najważniejsze dla właściciela domu — do kiedy trzeba wymienić stare, nieekologiczne urządzenie grzewcze. Ponieważ każde województwo uchwaliło własne przepisy, terminy i szczegóły różnią się w zależności od regionu, a nawet gminy. W 2026 roku dla wielu mieszkańców Polski mijają kluczowe terminy, dlatego temat wraca dziś z pełną siłą.
Czym jest „kopciuch” i dlaczego trzeba go wymienić
Potocznie „kopciuchem” nazywa się stary kocioł na paliwo stałe bez określonej klasy emisji — tzw. kocioł pozaklasowy. Takie urządzenia emitują najwięcej pyłów i substancji szkodliwych, dlatego to od nich zaczyna się każda uchwała antysmogowa. Uchwały obejmują nie tylko domy mieszkalne, ale też budynki gospodarcze, szklarnie, lokale usługowe i zakłady. Docelowy kierunek jest wszędzie ten sam: wygaszenie kotłów bezklasowych oraz klas 3 i 4, aż zostaną wyłącznie kotły klasy 5 lub spełniające dyrektywę Ecodesign.
Terminy wymiany kotła w 2026 roku — według województw
Poniższa tabela zbiera najważniejsze daty na 2026 rok i lata kolejne. To orientacyjne zestawienie — dokładny harmonogram zawsze potwierdzaj na stronie urzędu marszałkowskiego swojego województwa lub w swojej gminie, bo zdarzają się nowelizacje i lokalne różnice.
| Województwo | Kluczowy termin 2026+ | Docelowo |
|---|---|---|
| Śląskie | Od 01.01.2026 pełny zakaz kotłów pozaklasowych | Klasy 3–4 do końca 2027; od 2028 tylko klasa 5 |
| Podkarpackie (Rzeszów) | Do 01.01.2026 wymiana kotłów do 5 lat od produkcji | Od 01.01.2028 zakaz klas 3–4; klasa 5 bezterminowo |
| Mazowieckie (Warszawa) | Klasy 3–4 zakazane od 01.09.2026 | Klasa 5 od 01.07.2035 |
| Małopolskie (Kraków) | Do 31.12.2026 kocioł spełniający Ecodesign | Docelowo tylko Ecodesign |
| Świętokrzyskie | Od 01.07.2026 tylko kotły spełniające Ecodesign | Wygaszanie niższych klas |
Szczególną uwagę powinni zwrócić mieszkańcy Śląska i Podkarpacia. Na Śląsku od 1 stycznia 2026 roku nie wolno używać żadnego kotła pozaklasowego, niezależnie od roku produkcji. Na Podkarpaciu (w tym w Rzeszowie i okolicach) 1 stycznia 2026 mija termin dla kotłów eksploatowanych do 5 lat, a od 2028 znikają kotły klas 3 i 4.
Klasa 5 czy Ecodesign — czym się różnią
To nie to samo. Klasa 5 według normy PN-EN 303-5 określa dopuszczalną emisję pyłu, tlenku węgla i związków organicznych oraz sprawność kotła przy pełnej mocy. Ecodesign (Ekoprojekt) jest ostrzejszy: dodatkowo limituje emisję tlenków azotu (NOx) oraz bada kocioł w całym zakresie pracy, także przy mocy częściowej — czyli wtedy, gdy na zewnątrz jest cieplej i kocioł „zwalnia”. Dlatego w niektórych województwach (np. Małopolska) samo posiadanie klasy 5 nie wystarcza — wymagany jest certyfikat Ecodesign. Kupując kocioł, sprawdź, którego wymogu potrzebuje Twoje województwo.
Kary za użytkowanie starego kotła
Użytkowanie kotła niezgodnego z uchwałą po upływie terminu jest wykroczeniem. Gminy prowadzą kontrole, a mandat może wynieść do 500 zł; w przypadku skierowania sprawy do sądu grzywna sięga nawet 5000 zł — i to przy każdej kontroli. Do tego dochodzi realny koszt zdrowotny i finansowy: stary kocioł spala więcej paliwa i truje najbliższe otoczenie.
Jak legalnie i ekonomicznie ogrzewać pelletem
Nowoczesny kocioł na pellet z certyfikatem klasy 5 i Ecodesign spełnia wymogi uchwał antysmogowych, a przy tym pracuje automatycznie i zużywa mniej paliwa niż stary kocioł zasypowy. Warunek czystego spalania to dobrej jakości pellet (ENplus A1) i prawidłowe ustawienie palnika. Masz dwie drogi do zgodności: wymiana całego kotła na nowy kocioł na pellet (ta opcja może kwalifikować się do dotacji Czyste Powietrze, jeśli kocioł jest na liście ZUM i bez rusztu awaryjnego), albo montaż palnika na pellet na sprawny, wystarczająco „czysty” kocioł — rozwiązanie tańsze, choć zwykle poza dotacją na pellet. Który wariant jest lepszy, zależy od stanu Twojego kotła, terminu w Twoim województwie i tego, czy startujesz po dofinansowanie.
- Do kiedy muszę wymienić stary kocioł?
- To zależy od województwa i klasy kotła. Na Śląsku pełny zakaz kotłów pozaklasowych obowiązuje od 01.01.2026, na Podkarpaciu termin dla kotłów do 5 lat mija 01.01.2026, w Mazowieckiem klasy 3–4 znikają od 09.2026, a w Małopolsce do końca 2026 trzeba mieć kocioł Ecodesign. Dokładną datę sprawdź w urzędzie marszałkowskim lub gminie.
- Czy kocioł na pellet spełnia uchwałę antysmogową?
- Tak, o ile ma certyfikat klasy 5 według PN-EN 303-5 oraz — tam gdzie jest to wymagane — spełnia dyrektywę Ecodesign. Nowoczesne kotły na pellet z automatyką te wymogi spełniają, pod warunkiem palenia dobrym pelletem.
- Jaka jest kara za palenie w kopciuchu po terminie?
- Mandat do 500 zł, a przy skierowaniu sprawy do sądu grzywna do 5000 zł — przy każdej kontroli. Uchwała to prawo miejscowe, więc jej łamanie jest wykroczeniem.
- Czym różni się klasa 5 od Ecodesign?
- Ecodesign jest ostrzejszy: poza wymogami klasy 5 limituje emisję NOx i bada kocioł także przy mocy częściowej. W części województw (np. Małopolska) sama klasa 5 nie wystarcza — potrzebny jest Ecodesign.
- Czy mogę zamiast kotła zamontować palnik na pellet?
- Jeśli Twój kocioł jest sprawny i wystarczająco nowoczesny, palnik na pellet może być tańszą drogą do niższej emisji. Uwaga: dotacja Czyste Powietrze na pellet dotyczy kotłów z listy ZUM bez rusztu awaryjnego, więc retrofit palnikiem zwykle jest poza tą dotacją. Najlepiej ocenić to indywidualnie.
